Czarne okienko, którego nie trzeba się bać

Wstęp

Tak wygląda terminal w filmach. Haker wpisuje trzy linijki i ma dostęp do Pentagonu.

A tak wygląda w pracy admina. Wpisuję jedną komendę, czekam, wpisuję drugą, googluję, dlaczego pierwsza nie zadziałała.

Ale jest jedna rzecz, którą filmy pokazują dobrze. Ktoś, kto umie terminal, robi w minutę to, co klikaniem zajmuje godzinę. Zmienić nazwę tysiąca zdjęć z wakacji? Jedna linijka. Sprawdzić, który z pięciuset plików zajmuje najwięcej miejsca? Jedna linijka. Codziennie o trzeciej w nocy zrobić kopię zapasową serwera? Kilka linijek, raz napisanych, i zapominasz o problemie na lata.

W tym kursie nauczysz się tego od zera. Od pierwszego otwarcia tego czarnego okienka do pisania skryptów, którymi admini obsługują setki serwerów. Bez znajomości programowania na starcie.

Co to jest terminal, a co Bash

Wyobraź sobie urząd. Jest okienko, a za szybą siedzi urzędnik.

Ty podchodzisz do okienka i podajesz wniosek: „proszę pokazać mi listę moich dokumentów”. Urzędnik czyta, wykonuje i oddaje Ci odpowiedź.

Terminal to okienko. To program, który pokazuje Ci tekst i pozwala coś wpisać. Samo okienko niczego nie załatwia.

Bash to urzędnik za szybą. To program, który czyta to, co wpiszesz, i wykonuje. Takiego urzędnika fachowo nazywa się powłoką, po angielsku shell.

Komenda to wniosek. Mówi, co zrobić i z czym.

Urzędników jest kilku. Na Macu domyślnie siedzi taki o imieniu zsh. Na większości Linuxów właśnie Bash. Wszyscy mówią bardzo podobnym językiem, ale my uczymy się Basha, bo jest na niemal każdym serwerze świata.

Jak otworzyć terminal

Linux (np. Ubuntu): skrót Ctrl+Alt+T albo wpisz „Terminal” w menu. Gotowe, masz Basha.

Windows: Windows ma własnych urzędników, którzy mówią innym językiem. Najprościej zainstalować Linuksa wewnątrz Windowsa, przez dodatek od Microsoftu. Otwierasz PowerShell jako administrator, wpisujesz jedną komendę, restartujesz komputer i masz Ubuntu z Bashem.

wsl --install

Mac: otwórz aplikację Terminal. Uwaga, domyślnie przywita Cię zsh, a nie Bash. Bash też jest na Macu, ale w wersji sprzed prawie dwudziestu lat. Do pierwszych lekcji to nie przeszkadza, ale od połowy kursu będziemy używać rzeczy, których stary Bash nie zna. Dlatego polecam Linuksa w okienku albo zainstalowanie nowego Basha.

brew install bash (wymaga Homebrew), potem uruchamiasz go komendą bash

Pierwsze słowa

Widzisz coś takiego jak eryk@laptop:~$. To jest znak zachęty. Urzędnik mówi: „słucham”.

Przed małpą jest nazwa użytkownika, po niej nazwa komputera, a ten znak dolara na końcu to po prostu „możesz pisać”. Tyldę wyjaśnimy w następnej lekcji.

Wpisz:

echo "Cześć, terminalu"

I naciśnij Enter.

Terminal odpowiada: Cześć, terminalu. Gratulacje, właśnie wydałeś pierwsze polecenie. echo znaczy po angielsku „echo” i robi dokładnie to: powtarza, co mu powiesz. Jak papuga, tylko nie gryzie.

Teraz dwie kolejne:

whoami
date

whoami, czyli „kim jestem”, podaje Twoją nazwę użytkownika. Komputer odpowiada na pytanie, które ludzie zadają sobie przez całe życie, i to w ułamku sekundy. date podaje datę i godzinę.

Jak zbudowana jest komenda

Każda komenda ma ten sam kształt, jak wniosek w urzędzie:

komenda -opcje argumenty, każda część w innym kolorze

1. Komenda — co zrobić. Na przykład date.
2. Opcje — jak to zrobić. Zwykle zaczynają się od minusa.
3. Argumenty — z czym to zrobić. Na przykład nazwa pliku.

Przykład z opcją:

date "+%d.%m.%Y"

Teraz data wychodzi po polsku, w formacie dzień, miesiąc, rok. Ten dziwny napis w cudzysłowie to wzór. Nie musisz go pamiętać, pokazuję tylko, że jedną komendę da się dopasować do siebie.

Dwa skróty na dziś

• clear albo Ctrl+L czyści ekran, jak masz za dużą ściankę tekstu.
• exit zamyka terminal. Albo Ctrl+D.